ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วนี้ “บ้าน” ไม่ควรเป็นเพียงการรวมตัวของผนังไม่กี่ด้าน แต่ควรเป็นท่าเรือแห่งความอบอุ่นทางอารมณ์ สำหรับ Johan Ejdemo ผู้อำนวยการฝ่ายออกแบบระดับโลกของ IKEA เรื่องนี้ก็เช่นกัน เขาเริ่มต้นเส้นทางอาชีพในปี 1989 ในฐานะช่างไม้ และเข้าร่วมกับ IKEA ในปี 1999 ด้วยประสบการณ์พัฒนาของตกแต่งบ้านเกือบสี่ทศวรรษ เขาเป็นผู้นำแนวทางการออกแบบและพัฒนาโปรดักต์ของ IKEA มานาน มุ่งผลักดันการออกแบบที่เป็นวงกลมและการออกแบบที่เข้าถึงคนจำนวนมาก นำกระแสการออกแบบระดับโลกไปข้างหน้าเสมอ เขายังคงรักษาความสนใจแบบเด็กน้อยต่อชีวิต นำแก่นของดีไซน์สแกนดิเนเวียมาถ่ายทอดเป็นของใช้ในชีวิตประจำวันที่มีอุณหภูมิทางความรู้สึก โดยเฉพาะในปีนี้ที่เป็นการครบรอบครั้งที่สิบของซีรีส์ IKEA PS ซึ่งเป็นการปฏิบัติร่วมกันที่ผสมผสานการทดลอง ความสนุก และการออกแบบเพื่อคนทั่วไป
ไม่ว่าจะในฐานะตระกูลผู้เล่าเรื่องจากหุบเขา Torne ทางตอนเหนือของสวีเดน หรือในฐานะหนึ่งในตัวแทนสำคัญด้านการออกแบบและผู้สื่อสารของ IKEA ทั่วโลก ชีวิตของ Johan Ejdemo ดูจะหมุนรอบการ “เล่าเรื่อง” เสมอ และแก่นแท้ของการออกแบบไม่ใช่การไล่ตามกระแส แต่เป็นการตอบรับความอบอุ่นจริงในชีวิตประจำวัน
แต่จะทำอย่างไรให้ในพื้นที่จำกัดของเมืองที่หนาแน่นหรือคอนโดเล็กๆ ยังคงอบอวลไปด้วยความห่วงใยและความใส่ใจตามแบบสวีเดนที่เรียกว่า “Hemtrevnad”？ครั้งนี้ ZTYLEZ ได้รับเกียรติชวนเขามาร่วมสนทนา ณ สำนักงานใหญ่ของ IKEA ที่สวีเดน ในช่วงงานเปิดตัวซีรีส์ PS เพื่อเล่าปรัชญาการออกแบบเกี่ยวกับบ้านให้ผู้อ่านฟังอย่างละเมียดละไม
ZTYLEZ: Z
Johan Ejdemo: J
【รากฐานแบรนด์และเจตนารมณ์】
ZTYLEZ: ปีนี้เป็นปีที่สิบของซีรีส์ IKEA PS — ปีนี้คุณอยากนำเสนอเทรนด์การออกแบบสแกนดิเนเวียในรูปแบบใด?
Johan Ejdemo: ผมคิดว่าเราจะไม่ตั้งใจไล่ตามแฟชั่นหรือกระแสเป็นสิ่งแรก นั่นเป็นคำตอบมาตรฐานของผม เพราะนั่นไม่ใช่วิธีที่เราใช้พัฒนาและวิจัยผลิตภัณฑ์ สำหรับ PS ซีรีส์ รากฐานของมันฝังลึกตั้งแต่ซีรีส์แรกในปี 1995 มันเชื่อมโยงกับสมัยนิยมสมัยใหม่ของสวีเดน แต่เป็นเวอร์ชันของฟังก์ชันนิสม์ที่มีความเอื้ออาทรและมีความเป็นมนุษย์มากขึ้น แม้ตอนนี้จะเป็นอีกทศวรรษหรือยุคสมัยใหม่ การตีความ “ฟังก์ชัน” ด้วยวิธีที่เบาและสนุกยังคงสำคัญ ปีนี้เราจึงให้ความสำคัญกับงานออกแบบที่ช่วยย่อระยะห่างระหว่างผู้คน แทนที่จะสร้างช่องว่าง ซึ่งเป็นการตอบกลับ DNA ที่เป็นแกนกลางของ IKEA — ความสนุก ความเรียบง่าย สดใส และการใช้สีอย่างมีชีวิตชีวา
ZTYLEZ: ในเบื้องหลังการออกแบบ มีความชอบหรือเกณฑ์พิจารณาอย่างไรบ้าง?
Johan Ejdemo: นั่นคือธรรมชาติของเรา โดยเฉพาะ PS ซีรีส์ซึ่งเป็นส่วนขยายและเติมเต็มให้กับไลน์ผลิตภัณฑ์มาตรฐาน เราอยากให้งานนี้อยู่แถวหน้าเชิงนวัตกรรมเสมอ ในการออกแบบเรามักผสมผสานความขี้เล่นและทัศนคติที่มองโลกในแง่ดีไว้ด้วยกัน เพื่อให้คนยิ้มเมื่อเห็นมัน นอกจากนี้ ผมคิดว่าสินค้าทุกชิ้นในซีรีส์นี้มีความลึกที่ชวนประหลาดใจ เช่น มีปฏิสัมพันธ์หรือความเป็นอินเทอร์แอกทีฟ ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่โดดเด่นในปีนี้ นี่คือด้านของฟังก์ชัน แต่ “ฟังก์ชัน” อาจหมายถึงแก่นแท้ที่ขาดไม่ได้ในชีวิตประจำวันได้เช่นกัน
ZTYLEZ: แล้วในเรื่องการเลือกสี มีมาตรฐานอย่างไรหรือเลือกสีอย่างไร?
Johan Ejdemo: เวลาคัดสี เราพิจารณาทั้งประวัติและทิศทางในอนาคต แต่ผมต้องให้เครดิตกับ Maria O’Brien ผู้เป็นครีเอทีฟไดเร็กเตอร์ของซีรีส์นี้ เธอและทีมสีได้คัดโทนสีรวมให้ซีรีส์นี้ โดยปกติ IKEA จะชอบใช้สีหลัก (primary colors) แต่ครั้งนี้เราใช้ระบบสีที่ต่างออกไปเล็กน้อย ผลลัพธ์โดยรวมผสมผสานได้ดีและยังให้ความรู้สึกยกย่องสีพื้นฐานด้วย เช่น คุณจะเห็นแดงสด (เช่น ของนาฬิกาที่เป็นสีแดง) เขียว และน้ำเงินที่ลงตัว ในขณะเดียวกันยังมีเหลืองอ่อนและแดงไวน์ ซึ่งอาจตอบเทรนด์ปัจจุบันได้มากกว่า อย่างไรก็ดี การพัฒนาซีรีส์นี้เริ่มต้นเมื่อต้นๆ สามปีที่แล้ว สีต่างๆ ถูกตัดสินไว้ตั้งแต่ก่อนหน้านั้น ดังนั้นจึงไม่ใช่การตอบสนองต่อเทรนด์แบบทันทีทันใด ถ้าสีเหล่านี้วันนี้ดูลงตัวและกำลังมา ผมคิดว่า Maria ทำได้ดีในการทำนายว่าสีใดจะดึงดูดคนในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า
ZTYLEZ: โดยรวมแล้ว ใน PS ซีรีส์ปีนี้ คุณชอบชิ้นไหนที่สุด?
Johan Ejdemo: โอ้ นั่นเป็นคำถามยากมาก… สำหรับผมผมชอบโคมไฟที่ออกแบบโดย Lex Pott มาก เพราะผมทำงานด้านการออกแบบมาหลายปีและทำเฟอร์นิเจอร์ใกล้สี่ทศวรรษ แต่ไม่ค่อยเจอชิ้นที่สรุปออกมาได้เรียบง่ายและชัดเจนแบบนี้ จนทำให้คุณคิดว่า: ใครบางคนต้องเคยทำแบบนี้แล้วแน่เลย แต่เมื่อตรวจดูบันทึกทั้งหมดก็หาแบบอย่างไม่ได้ เมื่อเราเอาโคมนี้ไปโชว์ที่มิลานก็เกิดเหตุการณ์ที่น่าสนใจ โคมเพียงดวงเดียวสามารถสร้างการเล่นแสงและการจัดวางที่หลากหลายผ่านการโต้ตอบและการปรับเปลี่ยน ผมคิดว่าดีไซน์นี้ยอดเยี่ยมและชัดเจนมาก
【แนวคิดการออกแบบและการบริหารทีม】
ZTYLEZ: ในฐานะดีไซเนอร์อาวุโส คุณนิยามคำว่า “การออกแบบที่ดี” อย่างไร?
Johan Ejdemo: ถามว่าดีไซเนอร์นิยามการออกแบบที่ดีอย่างไร ผมมักอธิบายว่า หากในกระบวนการออกแบบคุณรู้สึกว่าต้องเติมสิ่งต่างๆ ลงไปเรื่อยๆ ในชิ้นงาน สุดท้ายงานนั้นมักจะไม่โดดเด่น เคล็ดลับของดีไซน์ที่ดีคือการ “ตัดทอน” และ “เลือกสรร” เพื่อเข้าใจแกนหลักของผลิตภัณฑ์ ว่าสิ่งใดคือสิ่งสำคัญจริงๆ อาจเป็นฟังก์ชันหลักหรืออารมณ์ที่มันสร้างขึ้น แต่ห้ามให้ผลิตภัณฑ์ส่งสารที่มากและสับสนเกินไป ควรชัดเจน ตรงไปตรงมา เข้าใจง่าย หากบนพื้นฐานนี้ยังมีองค์ประกอบที่ทำให้ประหลาดใจ เช่น กลไกการหมุนที่คาดไม่ถึง วิธีเคลื่อนย้าย หรือความรู้สึกเมื่อยกของชิ้นนั้นขึ้นแล้วพูดว่า “ว้าว มันเบากว่าที่คิด!” สิ่งเหล่านี้จะเพิ่มมิติของความสนุกและดึงดูดให้การออกแบบน่าสนใจยิ่งขึ้น
ZTYLEZ: อย่างที่เราเห็น IKEA ไม่หยุดนิ่งในด้านนวัตกรรม การคงไว้ซึ่งความอยากรู้อยากเห็นและความคิดสร้างสรรค์ในทีมเป็นอย่างไรบ้าง?
Johan Ejdemo: คำถามยอดเยี่ยมมาก และเมื่อวานเราเพิ่งคุยกันเรื่องโครงสร้างทีมดีไซน์ของเรา หลายคนในทีมมีประสบการณ์สูง ทำงานด้านการออกแบบมาราวยี่สิบปี พวกเขาทำงานวันละแปดชั่วโมง ทำซ้ำแบบนี้ทุกวัน นั่นเป็นงานออกแบบที่บริสุทธิ์และพิเศษ แต่ข้อเสียคือประสบการณ์มากอาจนำไปสู่การจำกัดตัวเองก่อนเวลา เพราะคุณรู้ข้อมูลเชิงเทคนิคมากเกินไปแล้วคิดว่า “ไอเดียนี้ต้องทำไม่ได้แน่” เพื่อรักษาความอยากรู้อยากเห็น เราจึงให้ความสำคัญกับการเติมเลือดใหม่เข้ามาในวัฒนธรรมองค์กร เรารับฝึกงานอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ผสมผสานระหว่าง “ประสบการณ์ของรุ่นเก่า” กับ “ความสดใหม่ของคนรุ่นใหม่” เมื่อบัณฑิตจบใหม่มานั่งคุยกับดีไซเนอร์รุ่นเก๋า มุมมองใหม่ๆ จะท้าทายความคิดเดิม และในทางกลับกันคนอาวุโสจะถ่ายทอดงานฝีมือที่เป็นรูปธรรมให้พวกเขา ผลลัพธ์คือความคิดริเริ่มใหม่ๆ ที่เกิดจากการปะทะเชิงสร้างสรรค์ ผมกระตุ้นวัฒนธรรมที่ยอมรับความต่างนี้เพื่อสร้างแรงบันดาลใจอย่างต่อเนื่อง และความจริงคือ ดีไซเนอร์หลายคนในทีมของเราก็มีความอยากรู้อยากเห็นไม่รู้จบ ซึ่งกลายเป็นลักษณะและจิตวิญญาณของพวกเขาไปแล้ว
【ปรัชญาการใช้ชีวิต】
ZTYLEZ: ชาวสวีเดนมีปรัชญาการใช้ชีวิตที่มีชื่อเสียงอย่าง “Lagom” และรักการใช้เวลาอยู่บ้าน ดังนั้นเมื่อคุณออกแบบผลิตภัณฑ์และแนวคิดเรื่องบ้าน คุณพิจารณาเรื่องใดบ้าง?
Johan Ejdemo: การสร้างบ้านที่ปลอดภัยต้องคำนึงหลายมิติ เช่น หนึ่งในลำดับความสำคัญระยะยาวของ IKEA คือการออกแบบเพื่อการอยู่ร่วมกับเด็ก (Living with Children) เมื่อออกแบบเพื่ออยู่กับเด็ก เราต้องพิจารณาเชิงวิศวกรรม เทคนิค และการทดสอบที่เข้มงวด เพื่อฝังความปลอดภัยในสภาพกายภาพของบ้าน ป้องกันเหตุไม่คาดคิดหรืออันตรายไปพร้อมกัน นอกจากนี้เรามักเลือกใช้วัสดุหมุนเวียนเป็นลำดับแรก—ไม้มีบทบาทสำคัญในดีไซน์สแกนดิเนเวียเพราะความแข็งแรงและความทนทาน ผลิตภัณฑ์ไม้จำนวนมากจึงเป็นส่วนหนึ่งของไลน์ของเรา ทางวิทยาศาสตร์อาจไม่สามารถสรุปได้ว่าไม้เท่ากับความปลอดภัยโดยตรง แต่สำหรับผม ไม้ให้ความอบอุ่นและสัมผัสที่เป็นมิตร แน่นอนส่วนหนึ่งอาจมาจากที่ผมเคยเป็นช่างไม้มืออาชีพด้วย
โดยสรุป ความรู้สึก “ปลอดภัย” ที่คนต้องการ อาจไม่ใช่วัสดุไฮเทคเสมอไป แต่เป็นบ้านที่คุณกลับมาพักได้ มีประตูที่ปิดล็อกได้ และเป็นที่ที่คุณนัดรวมญาติมิตรเพื่อแบ่งปันเวลาอันมีค่า นี่สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของ IKEA ที่ต้องการ “สร้างชีวิตประจำวันให้ดีขึ้นสำหรับคนจำนวนมาก” วิสัยทัศน์ของเราไม่ใช่แค่อยากให้บ้านดูสวย แต่ต้องทำงานได้ดีและมีประสิทธิภาพ นั่นคือหัวใจของการทำให้บ้านดำเนินชีวิตได้จริง
ZTYLEZ: แล้วในเชิงอารมณ์ (Emotional Sentiment) IKEA ให้ความสำคัญกับบรรยากาศความรู้สึกด้วยหรือไม่?
Johan Ejdemo: เรื่องนี้เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์แนวคิดของเราอย่างลึกซึ้ง เพราะสวีเดนมีการเคลื่อนไหวด้านการออกแบบสังคมมายาวนาน จุดมุ่งหมายเดิมคือการปรับปรุงเงื่อนไขการครองชีพของคนจำนวนมาก ผมคิดว่าในยุคนี้การมีบ้านที่อบอุ่นหรือพื้นที่ที่มีสีสันและความสนุก มีความหมายทางจิตใจอย่างยิ่ง ในยุคที่โลกเปลี่ยนแปลงและท้าทาย ความรู้สึกของการสืบทอดอดีต ความเชื่อมโยงกับความทรงจำผ่านของใช้ หรือความรู้สึกปลอบโยนจากวัตถุ—สิ่งเหล่านี้มีค่ามากกว่าเดิม ผู้คนให้ความสำคัญกับความรู้สึกที่เป็นที่พึ่งพิง
สำหรับคำศัพท์สวีเดนที่ใกล้เคียง เรามีคำหนึ่งที่จับความรู้สึนนั้นได้ดี: “hemtrivsel” หรือบางครั้งเรียกว่า Hemtrevnad — ซึ่งเป็นคำที่ยากจะถอดความตรงตัวเป็นภาษาอื่น คำนี้สื่อถึงบ้านที่อบอุ่นที่ห่วงใยคุณ เป็นความรู้สึกที่บ้านมอบให้กับจิตวิญญาณคุณ: ความสุข ความอบอุ่น ความปลอดภัย และความสบายอย่างลึกซึ้ง
ZTYLEZ: เป็นที่ทราบกันดีว่าพื้นที่อยู่อาศัยในฮ่องกงค่อนข้างจำกัดและแคบมาก คุณมองความต้องการด้านการออกแบบของฮ่องกงเทียบกับนอร์ดิกต่างกันอย่างไร?
Johan Ejdemo: เมื่อพูดถึงดีไซน์สแกนดิเนเวียและความเรียบง่าย หนึ่งในหัวข้อที่ IKEA ให้ความสนใจมายาวนานคือ “การใช้ชีวิตในพื้นที่เล็ก (Small Space Living)” เราหลงใหลและมีความอยากรู้เกี่ยวกับการอยู่อาศัยในพื้นที่จำกัดมาก เพราะฮ่องกงไม่ใช่กรณีเฉพาะ บางคนที่ย้ายมาอยู่ในเมืองใหญ่ของสวีเดนก็เริ่มต้นด้วยอพาร์ตเมนต์เล็กๆ ครอบครัวบางแบบก็อาศัยในที่แคบเช่นกัน ในสถานการณ์เช่นนี้ คุณต้องทำให้พื้นที่ยืดหยุ่น ปรับเปลี่ยนตามโอกาส เช่น เมื่อเพื่อนมามีแขก พื้นที่และบรรยากาศบ้านอาจเปลี่ยนไปได้ นั่นเป็นเหตุผลที่ใน PS ซีรีส์ปีนี้เรามีหลายชิ้นที่ “แปลงสภาพได้และยืดหยุ่น” ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย นอกจากนี้ชิ้นงานถูกออกแบบให้ย้ายง่าย น้ำหนักเบา คุณสามารถพับหรือซ่อนไว้ได้เมื่อยังไม่ต้องการ ผมคิดว่านี่คือหลักการออกแบบที่เรายึดถือ และเราจำได้ว่าบ้านปกติอาจมีห้องน้ำแค่ 1.7 ตารางเมตร สิ่งที่ใส่ได้มีจำกัด แต่คนยังอยากให้มันมีสไตล์และความสบาย เราพยายามใช้พื้นที่จำกัดอย่างชาญฉลาดโดยไม่ทำให้บ้านดูเป็น “เครื่องจักรเย็นช้า” เพราะไม่มีใครอยากอยู่ในเครื่องจักร เราจึงใส่มิติทางมนุษยธรรมและความอบอุ่นไว้ในทุกแนวทางแก้ปัญหา
ZTYLEZ: นอกเหนือจากข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ โดยเฉพาะในยุคหลังโควิดที่คนคุ้นชินกับการทำงานที่บ้าน คุณนิยามคำว่า “บ้าน” ใหม่อย่างไร และความต้องการของผู้คนต่อผลิตภัณฑ์บ้านเปลี่ยนไปมากไหม?
Johan Ejdemo: คงยากจะสรุปพฤติกรรมของแต่ละคน แต่แนวโน้มชัดเจนคือ ผู้คนปรับตัวกับการทำงานที่บ้าน หลายคนยังคงมีความยืดหยุ่นในการทำงานจากบ้าน สิ่งนี้เปลี่ยนแปลงความต้องการเฟอร์นิเจอร์ในบ้านอย่างชัดเจน ตอนแรกในช่วงโควิด ผู้คนคิดว่าหาเก้าอี้ธรรมดานั่งที่โต๊ะกินข้าวก็น่าจะทำงานได้ แต่ตอนนี้คนต้องการสภาพแวดล้อมการทำงานที่จริงจังขึ้น เช่น โต๊ะปรับไฟฟ้าสำหรับเปลี่ยนอิริยาบถ หรือเก้าอี้ที่รองรับตามหลักสรีรศาสตร์ เราเห็นความต้องการดังกล่าวกลายเป็นองค์ประกอบคงที่ของบ้าน สิ่งนี้เตือนผมถึงช่วงที่ผมเริ่มงานที่ IKEA เมื่อคอมพิวเตอร์เริ่มเข้ามาในบ้าน คนยังไม่รู้จะใช้มันอย่างไร แต่รู้สึกว่าต้องมีคอมพิวเตอร์ จึงเกิดความต้องการพื้นที่เฉพาะสำหรับมัน เช่นเดียวกับวันนี้ ความต้องการการรวมกันระหว่างการรับประทานอาหารและการทำงาน ทำให้เราพัฒนาโซลูชันที่ใช้งานได้หลากหลาย ผมยังเห็นการเชื่อมโยงกับวงการอื่น เช่น การเล่นเกมที่ต้องนั่งยาวๆ ก็ต้องการโซลูชันเรื่องสรีรศาสตร์เช่นกัน
ZTYLEZ: สุดท้าย อยากรู้ว่า IKEA แตกต่างจากแบรนด์สแกนดิเนเวียเช่น Hay อย่างไร ในสายตาผู้บริโภค?
Johan Ejdemo: ความคาดหวังสูงสุดของเราคือให้คนจำนวนมากเข้าถึงการออกแบบที่คุณภาพดีในราคาที่คนทั่วไปจ่ายไหว นี่คือแกนหลักของ “การออกแบบเพื่อคนจำนวนมาก (Democratic Design)” ในตลาดมีหลายแบรนด์ที่สามารถทำงานที่สนุก มีสีสัน และความเรียบง่ายได้ แต่องค์ประกอบที่ทำให้ IKEA โดดเด่นคือ “ราคา” หากเราไม่สามารถทำให้ราคาถูกพอที่จะเกิดประโยชน์ต่อคนจำนวนมาก เรายังไม่สำเร็จ เราจะพยายามจนกว่าจะสำเร็จ
ZTYLEZ: แล้วสำหรับ IKEA PS โดยรวม มีข้อพิเศษอะไรที่ไม่สามารถหาได้จากคอลเล็กชันอื่นของ IKEA?
Johan Ejdemo: คำถามของคุณสะท้อนหัวใจได้ดี เพราะ PS เป็นความบริสุทธิ์ของการทดลอง มันเป็นส่วนขยายที่อยู่นอกไลน์มาตรฐาน ให้พื้นที่กับทีมออกแบบและโรงงานทดลองอย่างเสรีและดุดัน ซึ่งจำเป็นต่อการรักษาชีวิตชีวาของ IKEA ผมเข้าร่วม IKEA ในปี 1999 ซึ่งตรงกับการเปิดตัว PS เจนเนอเรชันที่สอง ขณะนั้นแสดงให้เห็นจิตวิญญาณที่น่าหลงใหลของ IKEA ดีไซเนอร์วิ่งเข้าไปในโรงงานที่ผลิตตู้เหล็กเก็บของ ใช้สายการผลิตในแบบอุตสาหกรรม แล้วตีความพลิกผันให้กลายเป็นตู้โลหะเตี้ยสุดคลาสสิก หรือเทียนเชิงประติมากรรมที่ประกอบเหมือนงู ฯลฯ สำหรับผม นั่นคือความอยากรู้อยากเห็นที่ไม่ถูกผูกมัด และการให้เสรีภาพกับทีมทดลองคิดนอกกรอบ นั่นคือคุณค่าที่ PS มอบได้ แม้ IKEA จะมีคอลแลบและซีรีส์พิเศษหลายอย่าง PS ยังคงเป็นซีรีส์ที่พิเศษที่สุด เพราะมันสะท้อนรากเหง้าของดีไซน์สแกนดิเนเวียในมุมมองร่วมสมัยได้อย่างครบถ้วน
