วิเวียน โฮ (何博欣) มองเห็นพลังแปลกประหลาดที่ซ่อนอยู่ท่ามกลางความซ้ำซากของชีวิตในเมืองใหญ่—ตึกระฟ้าในย่านเซ็นทรัล (Central, ย่านธุรกิจใจกลางฮ่องกง), ตึกรุ่นเก่าในแชมซุยโป (Sham Shui Po, ย่านหนึ่งในเกาลูนที่เต็มไปด้วยอาคารเก่า), ชอยฮุง (Choi Hung Estate, หมู่บ้านจัดสรรสีรุ้งที่มีความโดดเด่นในฮ่องกง) และ Monster Building ในควอรีเบย์ (Quarry Bay) ต่างเป็นเส้นขอบฟ้าเฉพาะตัวของฮ่องกงในสายตาศิลปินท้องถิ่นคนนี้ ในภาพของวิเวียน ธรรมชาติและสถาปัตยกรรมที่เกื้อกูลกันกลายเป็นแรงบันดาลใจให้เธอวาดภาพเมืองที่ทั้งฝันและฉูดฉาด—สิ่งมีชีวิตใต้ทะเลล่องลอยอยู่เหนือท้องถนน ยีราฟ โคอาลา หมูป่าเดินเล่นริมฟุตพาธ และแม้โลกจะกลับหัวกลับหาง ผู้คนก็ยังใช้ชีวิตกันต่อไปอย่างสงบ
วิเวียน นำองค์ประกอบภาพอันหลากหลายมาสู่ถนนธรรมดาของฮ่องกง เธอใช้จินตนาการกว้างไกลและฝีมืออันประณีต สร้างเมืองเหนือจริงที่ดูเป็นไปได้ เมื่อเผชิญหน้ากับความแปลกประหลาดของชีวิตประจำวัน ศิลปินบอกกับเราในผลงานว่า แทนที่จะบ่นกับความไร้เหตุผลของโลก ลองใช้ชีวิตให้เหนือกว่าความแปลกนั้นดีกว่า
วิเวียน เรียนปริญญาตรีที่สหรัฐอเมริกา โดยศึกษาเศรษฐศาสตร์ควบคู่กับจิตรกรรมสีน้ำมัน หลังกลับฮ่องกงเธอทุ่มเทเวลาทำงานศิลปะอย่างเต็มตัว จนวันนี้ก็ผ่านมาเป็นเวลาเกือบสิบปี จากงานจิตรกรรมสีน้ำมันไปสู่การเน้นงานภาพประกอบในช่วงหลัง ผลงานของเธอรับอิทธิพลจากวัฒนธรรมป๊อปท้องถิ่นพร้อมเติมเต็มด้วยจินตนาการสุดพิศวง ล่าสุดเธอนำผลงานชุดใหม่มาจัดแสดงเป็นนิทรรศการภาพประกอบลำดับที่สอง “I miss us” ที่ SHOUT Art Hub & Gallery ซึ่งยังคงสไตล์เหนือจริงในการวาดฮ่องกง บันทึกภาพภูมิทัศน์ของเมืองพร้อมรื้อฟื้นความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนไป
ในตอนนี้ของคอลัมน์เราไปเยี่ยมสตูดิโอของวิเวียน และออกเดินท่ามกลางความวุ่นวายของเมืองไปพร้อมกับเธอ พูดคุยกันถึงวิธีที่เธอใช้โทนสีจัดจ้านสร้างภาพเมืองที่ทั้งเป็นไปได้และบิดเบี้ยวในเวลาเดียวกัน
“จิตรกรรมสีน้ำมันกับภาพประกอบคือกระบวนการต่างกัน ฉันไม่สามารถทำแค่ด้านใดด้านหนึ่งได้”
เมื่อพูดถึงผลงานของวิเวียน หลายคนอาจนึกถึงภาพประกอบสีสันจัดจ้านก่อน แต่แท้จริงแล้วเธอเรียนจิตรกรรมสีน้ำมันมาตั้งแต่เรียนมหาวิทยาลัย เธอซึ่งชอบอ่านการ์ตูนมาตั้งแต่เด็กหัวเราะและเล่าว่า ตอนเด็กเธอไม่เคยคิดถึงคำว่า ‘ศิลปะ’ แต่อยากเพียงวาดรูปเท่านั้น ภาพของเธอไม่ได้ซ่อนปรัชญาลุ่มลึกหรือประกาศคติใดๆ วิเวียนเพียงหยิบเอาเรื่องขำๆ ในชีวิตและวัฒนธรรมท้องถิ่นมาผสมเป็นการตอบสนองต่อชีวิตประจำวันของตัวเอง
จิตรกรรมสีน้ำมันกับภาพประกอบเป็นสองสื่อที่ต่างกันทั้งกระบวนการและเทคนิค วิเวียน ถูกถามว่ามีความชอบมากกว่ากันหรือไม่ เธอตอบว่า “งานสีน้ำมันเหมือนกระบวนการเพาะปลูก คุณต้องใช้เวลาจัดเตรียมผืนผ้าไม้ ผสมสี ทารองพื้น รอให้แห้ง เป็นงานที่ยาวนานมากๆ ส่วนการวาดแบบ doodle สำหรับฉันคืออยากวาดอะไรก็วาดได้ มันคล่องตัวกว่ากัน”
งานที่ละเอียดของสีน้ำมันกับความเป็นอิสระของลายเส้นไม่มีอันดับสูงต่ำ วิเวียนเปรียบเทียบขำๆ ว่า “เหมือนดื่มไวน์แดงกับดื่มโยเกิร์ต ย่อมมีความสุขทั้งคู่ แต่รสสัมผัสต่างกัน” สีหนาๆ ของสีน้ำเงินแต่ละชั้นเผยพื้นผิวเฉพาะ ในขณะที่ภาพประกอบปล่อยความคิดสร้างสรรค์ออกมาอย่างเสรี วิเวียนซึ่งยอมรับว่าไม่ชอบความน่าเบื่อ ชอบที่ได้สลับไปมาระหว่างสองสื่อเหล่านี้
“ฉันกลัวพื้นที่ว่างเปล่า”
นอกจากการสลับสื่อเพื่อปลุกพลังสร้างสรรค์แล้ว วิเวียนยังสร้างแรงกระแทกทางสายตาผ่านการจัดองค์ประกอบที่หนาแน่น ผลงานของเธอเต็มไปด้วยความประหลาดใจเสมอ เพราะเธอมักนำวัสดุและองค์ประกอบหลายชิ้นมาวางรวมกันในฉากเดียว ทำให้ภาพอุดมและอัดแน่น เมื่อคุณมองไปรอบๆ แต่ละมุมจะเหมือนการตามหา ‘อีสเตอร์เอ๊กซ์’ ที่ซ่อนอยู่ในภาพ
เธอเล่าว่า “ฉันกลัวพื้นที่ว่าง เวลาทำงานฉันจะพยายามหลีกเลี่ยงการเว้นว่าง ฉันหวังว่าคนดูจะไม่เพียงมองผ่านๆ แต่ให้ภาพพาเขาเดินผ่านทั้งฉาก” นอกจากความคิดหัวก้าวหน้าในธีมแล้ว การจัดองค์ประกอบของเธอยังทำให้ผู้ชมไหลตามจินตนาการได้อย่างเป็นธรรมชาติ
การรวมองค์ประกอบจำนวนมากอย่างยังคงความงามต้องการการคิดเชิงระบบ วิเวียน อธิบายว่าทุกชิ้นผลงานเกิดจากการ ‘คอลลาจ’ โดยจุดเริ่มต้นคือแนวคิดหลัก ผู้ชมมักคิดว่างานภาพประกอบของเธอเป็นงานดิจิทัลทั้งหมด แต่จริงๆ แล้วเธอใช้ปากกาหมึกวาดทีละเส้นแล้วค่อยนำมาลงสีด้วยโปรแกรมแก้รูป เธอมักกำหนดฉากหลักก่อน แล้วค่อยซ้อนตัวละคร ของตกแต่ง และภูมิทัศน์ต่างๆ ทีละชั้นจนกลายเป็นภาพที่มีเอกลักษณ์
เช่นในผลงานชุดใหม่ “我要將你拯救 逃離人類荒謬” วิเวียนเลือกฉากเป็นตึกรุ่นเก่าในแชมซุยโป แล้วเปลี่ยนฉากให้กลายเป็นตู้แสดงสัตว์น้ำขนาดใหญ่ ฉลามวาฬ กระเบนและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลลอยกลางอากาศ คู่รักหนึ่งคู่จับมือกันเงยหน้าขึ้นมองท้องฟ้า ให้ความรู้สึกของการวางตำแหน่งพื้นที่ผิดที่แต่กลับโรแมนติกมาก
“ที่นี่มีอะไร ‘ฮา’ หลายอย่างที่มีแค่คนฮ่องกงถึงเข้าใจ”
ผลงานของวิเวียนบันทึกทั้งความคึกคักและความเหงาของเมือง นอกจากฉากถูกเลือกให้มีความท้องถิ่นแล้ว เธอยังชอบตั้งชื่อผลงานด้วยเนื้อเพลงกวางตุ้ง ก่อนหน้านี้เธอทำชุด “สำนวนกวางตุ้ง” (Cantonese proverb) ทำให้ผลงานของเธอมีความรู้สึกพื้นถิ่นแรง เธอมองป้าย ‘โลคอล’ แบบไหน?
เธอคิดแล้วตอบว่า “ฉลากมันน่าสนใจนะ แม้คุณจะบอกว่าต่อต้านฉลาก แต่การต่อต้านนั่นก็กลายเป็นฉลากไปด้วย ถ้าคุณบอกว่าฉันเป็นอินดี้ นั่นก็เป็นฉลากของการต่อต้านกระแสหลัก” สำหรับเธอ ผลงานไม่ควรถูกกำกับด้วยกรอบเดียว เธอไม่ได้ใส่ใจกับการตีความจากคนอื่นมากนัก แต่หวังว่าผู้ชมจะพบความคล้ายคลึงบางอย่างที่ทำให้เกิดการสะท้อนใจ เธอเกิดและเติบโตที่นี่ วิเวียนเผยว่าความผูกพันกับภาษากวางตุ้งอาจทำให้เธอสนใจรายละเอียดที่มีเฉพาะคนท้องถิ่นเข้าใจ นั่นอาจเป็นความรักและความรู้สึกเป็นเจ้าของเมือง ดังนั้นแม้ผลงานจะถูกนำไปจัดแสดงต่างประเทศ ภาพที่เธอวาดก็ยังไม่เคยห่างจากฮ่องกง
“วาดไปเถอะ ยิ่งแปลกยิ่งดี เพราะนี่คือความเป็นประจำ”
หลังจากเข้าสู่วงการทำงานศิลปะเต็มตัวมาครบสิบปี วิเวียนเคยร่วมงานกับแบรนด์ สื่อ และกลุ่มศิลปะมากมาย ผลงานของเธอยังถูกเก็บในคอลเล็กชันของพิพิธภัณฑ์ M+ เมื่อปีก่อนเธอจัดแสดงผลงานครั้งแรกในห้องนิทรรศการด้วยชื่องาน “Wish you were here” ก่อนหน้านี้เธอรู้สึกว่าภาพประกอบยังไม่ถูกนับว่า ‘มีน้ำหนัก’ พอจะเข้าห้องนิทรรศการ แม้เธอมีประสบการณ์จัดแสดงเดี่ยวมาบ้าง แต่ไม่เคยมีนิทรรศการที่จัดแสดงผลงานภาพประกอบล้วนๆ ด้วยจิตวิญญาณทดลอง เธอรังสรรค์ชุดผลงานที่เป็น ‘จดหมายรักถึงฮ่องกง’ และได้รับการตอบรับอย่างดี
หนึ่งปีต่อมา เธอจัดนิทรรศการภาพประกอบเดี่ยวครั้งที่สอง “I miss us” โทนงานยังคงแฟนตาซี แต่เมืองที่เธอวาดกลับเงียบสงบและเปลี่ยนแปลง วิเวียน เล่าถึงความต่างระหว่างสองงานว่า: “นิทรรศการแรก ‘Wish You Were Here’ ให้ความรู้สึกเหมือนพูดกับคนรักที่อยู่ต่างเมือง เป็นการบอกว่าฉันคิดถึงคุณ หวังว่าคุณจะเห็นสิ่งที่ฉันเห็น ทั้งสองฝ่ายยังอยู่บนหน้าเดียวกัน แต่ ‘I miss us’ คราวนี้เหมือนการเลิกรา—มีคนยังยึดมั่นไม่ยอมรับความจริง หรือยังคิดถึงความสัมพันธ์ที่จางไปฝั่งเดียว”
นิทรรศการครั้งนี้จัดแสดงผลงานใหม่ 22 ชิ้น วิเวียนพาผู้ชมกลับไปยังถนนที่คุ้นเคย พาให้คิดถึงความทรงจำกระจัดกระจาย เมืองที่เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องสร้างความเสียดาย ราวกับความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนสภาพ เมืองเป็นบ้านและก็เหมือนคนรักที่ผูกพันไม่ขาด วิเวียน บอกว่า นิทรรศการก่อนเธอย้ำความเหงา แต่ครั้งนี้เธออยากสื่อถึงความหวานในความทรงจำ สิ่งที่เก็บไว้ในภาพจะคงอยู่ยาวนานกว่า เธอกล่าวว่า: “ตอนวาดฉันปล่อยใจเต็มที่ ยิ่งแปลกยิ่งวาด เพราะนี่คือความเป็นประจำ” แม้ความรู้สึกจะไม่ตรงกันแล้ว ก็ไม่อาจขัดขวางความคิดถึงที่เธอมีต่อ ‘ความสัมพันธ์หนึ่ง’ หรือ ‘เมืองหนึ่ง’ ได้
“การจัดการในภาพสะท้อนความคิดของฉันต่ออนาคต”
นอกจากรำลึกอดีตแล้ว เราต้องการรู้ว่าในอนาคตศิลปินมีความคาดหวังอะไรบ้าง วิเวียนคิดก่อนตอบว่า: “สำหรับฉัน I want you กับ I miss you ต่างกัน ส่วน I miss you กับ I miss us ก็ไม่เหมือนกัน มันเป็นการระบายอารมณ์ในเชิงหนึ่ง ในการจัดวางภาพ ฉันพยายามสะท้อนความคิดถึงอนาคต เช่น มีองค์ประกอบดวงดาวมากมาย สีสันมักสดใส แม้ในภาพจะมีเรื่องแปลกเกิดขึ้น แต่กลางภาพมักมีหนึ่งสองคนเผชิญหน้าด้วยความสงบ แล้วทำกิจกรรมของตัวเองในฉาก”
ทุกสิ่งแม้เปลี่ยนไป หากเรามองด้วยใจเพียงกลาง ๆ ก็ไม่มีอะไรต้องตื่นตระหนก เธอพูดอย่างสบายๆ ว่า: “แม้โลกจะชวนให้รู้สึกแปลกประหลาด หรือจักรวาลจะมีความแปลก แต่ก็ยังมีความรู้สึกว่า ‘ก็ต้องเดินหน้าต่อไป'”
ใน “ET Phone Home” หญิงต่างดาวถือเหรียญกองหนึ่งเดินเข้าโทรศัพท์สาธารณะ เธออยากโทรกลับบ้าน เชื่อมต่อกับดาวที่ไกลโพ้น เมื่อนวิเวียนวาดภาพนี้ เธอตั้งคำถามว่า เราเป็นสิ่งแปลกปลอมที่นี่หรือที่นี่ต่างหากคือบ้านของเรา
อีกภาพหนึ่ง “Home is where the heart is” แมงกะพรุนยักษ์ลอยอยู่เหนือสะพานลอย หญิงสาวถือไม้บันทึกจังหวะนำพวกมันกลับบ้าน วิเวียนเล่าว่าสมัยเด็กเธอเคยคิดว่าแมงกะพรุนไม่ว่าย แต่ลอยไปตามกระแส สำหรับคนดู คุณจะเป็นหญิงสาวที่ชี้ทิศทาง หรือจะเป็นแมงกะพรุนผู้ไร้ทิศทาง?
งานศิลป์มีการตีความได้หลากหลาย บางคนเห็นโลกคู่ขนานแฟนตาซี บางคนดื่มด่ำกับความหวานในความทรงจำ บางคนโยงไปถึงบริบทการเมืองสมัยใหม่ ไม่มีคำตอบตายตัว และตัวศิลปินเองก็ไม่อยากชี้ชัดความหมาย วิเวียนกล่าวว่า: “ฉันชอบพื้นที่และจินตนาการ ไม่ชอบตอกย้ำความจริงจังว่าต้องหมายความอย่างใดอย่างหนึ่ง สำหรับฉันการสร้างสรรค์ไม่ใช่การประกาศข้อเท็จจริงอันยิ่งใหญ่ แต่เป็นการบันทึกความรู้สึกในตอนนั้น และไม่สำคัญนักว่าคุณจะรับรู้ ‘ความรู้สึก’ ของฉันหรือไม่”
การคิดถึงเป็นทั้งความรู้สึกและอารมณ์ สิ่งที่เราเคยถือว่าเป็นความงามธรรมดาก็อาจถูกมองข้ามไปในขณะนั้น เมื่อความเป็นปกติกลับดูแปลกประหลาด เราอาจไม่ต้องยึดติดกับอดีตหรอก ลองใช้จินตนาการทั้งหมดเหมือนวิเวียน สร้างสมุทรที่ไม่มีวันแห้งแล้ง
“I miss us” นิทรรศการ
วันที่: ตั้งแต่วันนี้ถึง 12 มกราคม 2566 (ค.ศ.2023)
เวลา: 11:00–20:00 น. (24 ธ.ค. และ 31 ธ.ค. เวลา 10:00–14:00 น.)
สถานที่: ร้าน SHOUT Art Hub & Gallery สาขา OT308A, Harbour City, Tsim Sha Tsui, Kowloon
Executive Producer: Angus Mok
Producer: Mimi Kong
Editor: Ruby Yiu
Videographer: Kason Tam, Alvin Kong, Andy Lee
Photographer: Kit Chu
Video Editor: Andy Lee
Designer: Michael Choi
Special Thanks: Vivian Ho
