งานปั้น ของ อาเล (阿咧) เปี่ยมด้วยความสนุกใสไม่เหมือนวัยจริง เขาเปลี่ยนอารมณ์ขันให้กลายเป็นงานสร้างสรรค์ ด้วยสองมือปั้นออกมาเป็น กวาย์โช่ว (怪獸 – สัตว์ประหลาด) สามมิติกลมมนชวนยิ้ม แล้วยังใช้ลายพู่กันน้ำหมึกถ่ายทอด กวาย์โช่ว ในตอนนี้รายการ ART JOURNEY พาเราก้าวเข้าไปยังฐานลับของบิดาแห่ง กวาย์โช่ว คนนี้
เส้นทางการสร้างสรรค์มีทั้งขึ้นและลง สำหรับ อาเล ก็ไม่ต่างกัน เมื่อเทียบกับศิลปินรุ่นใหม่ที่ยังลอยตัวอยู่ เขาถือได้ว่าผ่านความลำบากก่อนจะพบความหวานสำเร็จ เขาจบจากมหาวิทยาลัยศิลปะของไต้หวัน สาขางานน้ำหมึก แล้วเข้าสู่วงการวาดภาพประกอบ ผลงานที่วาดในช่วงแรกเป็นภาพสไตล์สาวน้อยที่ดูไม่เข้ากับรูปลักษณ์ภายนอกของเขา ชีวิตกดดัน ภาพสาวๆ ในผลงานมักมีความโศกเศร้า จนเมื่ออายุ 29 ปี ผลงานตุ๊กตาที่เขาสร้างครั้งแรกได้รับรางวัลทองในการประกวด Designer Toy ปี 2005 ฟันเฟืองชะตาชีวิตเริ่มเคลื่อนจากดินปั้นกระดาษสู่ดินปั้นจริง ด้วยสองมือเขาจึงปั้นเป็นรูปทรงของความฝัน
กวาย์โช่ว ที่เขาสร้างออกมาแปลกและน่ารักในคราวเดียว ให้ความรู้สึกขำขัน เย้ายวน ด้วยพลังเสน่ห์แบบขี้เล่น ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา กวาย์โช่ว ของเขายังเปลี่ยนรูปโฉมเป็นงานทองแดงหล่อ จากความเปราะบางสู่ความแข็งแรง ขนาดขยายเป็นลำดับเรขาคณิต พาให้ผลงานแบกรับความคาดหวังสำหรับอนาคต เมื่อปีที่แล้วที่งาน Taipei Dangdai เขายังนำ กวาย์โช่ว มาแสดงในรูปแบบภาพฉุ่ยม่อ (水墨 – ภาพพู่กันน้ำหมึก) เปิดมิติใหม่ของผลงานที่เต็มไปด้วยเอกลักษณ์ส่วนตัว
อาเล ที่โด่งจาก กวาย์โช่ว ทั้งตัวเต็มไปด้วยความขบขัน เสมือน กวาย์โช่ว ที่เขาสร้างขึ้น เสมอชวนให้คนหัวเราะ เพราะ กวาย์โช่ว คือตัวเขา และเขาคือ กวาย์โช่ว ผู้ใหญ่ที่มีร่างกายเหมือนเด็กผู้อยู่กับโลกด้วยมุมมองระยะพอดี นี่คือวิธีคิดงานและการใช้ชีวิตของเขา ชื่อปากกาว่า อาเล (阿咧) ซึ่งออกเสียงตามภาษาญี่ปุ่น มีความหมายว่า “คนนู้นคนนั้น” เป็นสรรพนามบุคคลที่สามดูอยู่ข้างนอก คล้ายมุมมองผู้สังเกตการณ์ที่คงระยะห่างกับฝูงชน เสมอหลบอยู่หลังผลงาน คราวนี้ อาเล ก้าวออกมาหน้าผลงานเพื่อแชร์สวนสนุก กวาย์โช่ว ในฝันที่เต็มไปด้วยหมอกและฝน
“เดิมทีคิดได้ไหมว่าตุ๊กตาจะทำเงินได้?”
ภาพจำและเทรนด์ทำให้เส้นเขตของหลายสิ่งพร่าเลือน ศิลปะไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป สิ่งนี้กระทบความคิดสร้างสรรค์ของ อาเล และทำให้เขาย้ายจากภาพประกอบมาสู่การออกแบบของเล่น แล้วข้ามมาสู่ซีรีส์ กวาย์โช่ว เซรามิกที่ทำให้เขามีชื่อเสียง หากจะย้อนไปต้นเหตุต้องกล่าวถึงกระแสของฟิกเกอร์ที่เริ่มในปลายทศวรรษ 90 โดย “Michael Lau” บนเกาะฮ่องกง อาเล หัวเราะและบอกว่า: “ตอนนั้นฮ่องกงฮิตฟิกเกอร์มาก มันทั้งดึงดูดและเขย่าความคิดผมไปพร้อมกัน — ตุ๊กตาก็สามารถสร้างรายได้จริงหรือ? Michael Lau มาจัดแสดงที่ไทเป งานนั้นทำให้ผมประหลาดใจว่า ศิลปะกับตุ๊กตาสามารถผสมกันได้ เห็นตุ๊กตา 12 นิ้วที่มีการออกแบบเฉพาะตัว จำนวนกว่า 40 ชิ้นวางจัดแสดง พาผมตะลึง ผมรู้สึกว่าเราทำสิ่งที่ชอบได้และยังหาเลี้ยงชีพได้” นั่นเป็นจุดที่เปิดโลกจินตนาการของเขา
อาเล เริ่มจากพื้นฐานการทำ ฉุ่ยม่อ (水墨 – ภาพพู่กันน้ำหมึก) แต่ภาพประกอบชุดแรกของเขากลับไม่เกี่ยวกับ ฉุ่ยม่อ แต่เป็นภาพสาวน้อยสไตล์หวานๆ เขาเล่าว่า “ผมไม่ค่อยชอบ ฉุ่ยม่อ ทั้งตัว แต่ชอบเส้นน้ำหมึก ถ้าเอาเส้นเหล่านั้นมาใช้ในการวาดภาพ มันเหมาะกับการนำเสนอเป็นสาวน้อย” สไตล์สาวบางๆ นั้นไม่ได้ปังอย่างปาฏิหาริย์ แต่ก็ทำให้เขามีรายได้ ภาพสาวๆ ของเขาจึงไปปรากฏบนปกหนังสือของนักเขียนไต้หวันบางเล่ม และชื่อปากกา “อาเล” ก็เกิดขึ้นในช่วงนี้ แม้จะมีงานมากขึ้นและมีแฟนคลับคอยเก็บผลงานบนกระดาษ แต่รายได้จากภาพประกอบก็ยากจะพอเลี้ยงชีพ เดือนหนึ่งเขามีรายได้ไม่ถึง 5,000 เหรียญไต้หวัน บางครั้งแทบไม่มีเลย ความจริงบั่นทอน ผลงานสาวน้อยในเวลานั้นจึงมักดูเศร้า
“ดินปั้นมีความอบอุ่น มีชีวิต”
อาเล ที่คว้าทองจากการประกวด Designer Toy สองครั้ง สุดท้ายไม่ได้เดินเส้นทางการออกแบบของเล่นเต็มตัว แต่ความเป็น “สามมิติ” พาเขาไปสู่ดินปั้น เขาเริ่มเรียนเซรามิกที่วิทยาลัยชุมชนเมื่ออายุใกล้ 30 ท่ามกลางผู้เรียนรุ่นผู้ใหญ่ที่ปั้นจานชาม เขากลับปั้นตุ๊กตาประหลาดที่มีมือมีเท้า จากงานสองมิติกลายเป็นสามมิติ จากสิ่งที่เป็นนามธรรมสู่ของจริง กระบวนการนี้ทำให้เขาหลงใหลในดินปั้นอย่างบ้าคลั่ง ทำให้โลกสร้างสรรค์ของเขากว้างขึ้น เขาหัวเราะว่า “ดินปั้นมีความอบอุ่น มีชีวิต มันเข้ากับคาแร็กเตอร์ผมได้ดี วัสดุดินแต่ละชนิดก็ให้ความสนุกต่างกัน โดยเฉพาะสีกระเบื้องที่ไม่สามารถควบคุมได้ 100% มันเป็นวัสดุที่มีบุคลิก เสียงตกใจและประหลาดใจมักเกิดขึ้นตอนเปิดเตา” นั่นเป็นเหตุผลที่เขาเลิกทำของเล่นสำเร็จรูป เพราะของเล่นมักเรียบร้อยเกินไป ขาดความมีชีวิต
หลังการหมักบ่มตามกาลเวลา เทคนิค ฉุ่ยม่อ ของ อาเล ก็ย้ายจากกระดาษแบบดั้งเดิมลงสู่ผิวของเซรามิก ผสมผสานออกมาเป็นโทนที่แตกต่าง กวาย์โช่ว ของเขาไม่ฉายแสง แต่เหมือนสวมคราบแห่งลมฝน ซึ่งมาจากพื้นฐาน ฉุ่ยม่อ เขาเล่าว่า: “ผมใช้เทคนิคพู่กันน้ำหมึกในการเคลือบ (塗釉) บางครั้งใช้ฟองน้ำหรือมีดขูด เหมือนวาดบนผืนผ้าใบสามมิติ บางทีก็ซ้อนเคลือบหลายชั้น แล้วขูดชั้นบนออก เพื่อให้เห็นมิติการซ้อนของสี เช่น สีขาวผมจะไม่ใช้ขาวเพียงชนิดเดียว แต่ใช้ขาวสองถึงสามโทนมาสะสมกัน ผมชอบให้การเคลือบเกิดการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติ” สีเคลือบชิ้นเดียวเมื่อเข้าเตาแต่ละอุณหภูมิก็ให้ผลต่างกัน เพิ่มความซับซ้อนในการซ้อนชั้น แต่ อาเล ไม่ชอบการใช้สเปรย์หรือการชุบเคลือบแบบมาตรฐาน เพราะความมันวาวและความเรียบร้อยทำให้เหมือนสินค้า ขาดแรงดึงดูดของชีวิต ผ่านการประมวลผลซับซ้อน พื้นผิวชั้นนอกของ กวาย์โช่ว จึงมีลักษณะเป็นพื้นผิวที่มีชีวิต ให้ความรู้สึกอบอุ่นในแบบ ฉุ่ยม่อ
“สไตล์อาจเกิดจากการสั่งสมชีวิต”
เมื่อพูดถึงการทำเซรามิก อาเล อธิบายติดตลกว่า: “กระบวนการทำเหมือนเชฟทำอาหาร คลึงดินเป็นเส้นเหมือนทำเส้นพาสต้า ตัดดินเหมือนหั่นขนมปัง กดให้บางเหมือนแผ่นแป้ง แล้วค่อยๆ นำส่วนต่างๆ มาประกอบเป็นจาน” การเปรียบเทียบด้วยภาพชีวิตทำให้เห็นว่าแหล่งที่มาแรงบันดาลใจ กวาย์โช่ว มาจากการตระหนักถึงชีวิตประจำวัน เขาเสริมว่า: “สไตล์อาจเกิดจากการสั่งสมของชีวิต ผมค่อยๆ ค้นพบองค์ประกอบที่ชอบ นั่นคือความน่าสนุกที่พ่วงมาด้วยความ ‘น่าเกลียด’ เล็กน้อย กวาย์โช่ว คือตัวแทนภายในของทุกคน คุณอาจมองว่ามันคือคนที่กลายเป็น กวาย์โช่ว หรือมาจากต่างดาว ไม่มีคำตอบตายตัว ผมชอบสร้าง กวาย์โช่ว ไม่ว่า กวาย์โช่ว จะทำอะไร ขาแขนยาวแค่ไหน สัดส่วนดูไม่สมเหตุสมผล แต่นั่นคือความถูกต้อง เพราะมันคือ กวาย์โช่ว มันมีอิสระเต็มที่” ดูผลงานใกล้ๆ จะพบความคุ้นเคยและความแปลกในคราวเดียว บางตัวให้ความรู้สึกเหมือนแมว บางตัวเหมือนอยู่มุมหนึ่งของชีวิต สิ่งของในชีวิตประจำวันถูกแปลงให้กลายเป็นรูปร่างและแววตาที่ต่างออกไป กวาย์โช่ว ของเขามักเคลื่อนไหว มีทั้งนอนทั้งเพ้อ ทำให้คนดูยิ้มอย่างเข้าใจ
กวาย์โช่ว ไม่เพียงแค่วิวัฒนาการจากการสังเกตสิ่งรอบตัวเท่านั้น แต่ยังบรรจุอารมณ์ของ อาเล เขาคิดแล้วเล่า: “บางส่วนของ กวาย์โช่ว คือการพูดถึงคนที่ไม่ได้รับการยอมรับ ถูกขับออกมาข้างนอก เหมือนผม ตอนที่ผมยังไม่ทำงานคอมพิวเตอร์จึงหางานยาก ผมคือ กวาย์โช่ว ตัวหนึ่ง ถูกสังคมมองข้าม หดอยู่มุมหนึ่งอย่างน่าสงสาร หรืออย่างเช่นผมอยากไปเที่ยวต่างประเทศ แต่ไม่มีเงิน ผมก็ปั้น กวาย์โช่ว มีปีก เพื่อบินอย่างอิสระ” กวาย์โช่ว ในสายตา อาเล จึงเป็นการแสดงบทบาทต่างๆ ของคน แฝงด้วยความต้องการและอารมณ์ จนสุดท้ายมีมูลนิธิศิลปะสถาบันหนึ่งเห็นผลงานเชิญเขาไปจัดแสดง บิดาแห่ง กวาย์โช่ว ที่เคยหลบอยู่ในที่มืด ก็ได้ก้าวขึ้นสู่แสงไฟ
เมื่อพูดถึงผลงานที่สร้างความสนใจในวงกว้าง ต้องย้อนไปที่นิทรรศการเดี่ยวปี 2021 ที่ “คั่นไห่เหม่ยซู่กวาน (看海美術館 – พิพิธภัณฑ์ศิลปะมองทะเล)” ในเมือง เชอเฉิง (車城) มณฑลผิงตง ชื่อชุดนิทรรศการว่า “ชุนเจียง โช่ว เยว่เย่ (春江獸月夜)” ขณะนั้น กวาย์โช่ว หนึ่งในชุดชื่อว่า “ชุนเจียง (春江)” ถูกทำเป็นรุ่นเป่าลมขนาดใหญ่คลานอยู่บนหลังคาพิพิธภัณฑ์ ภาพที่ตลกและทรงพลังทิ้งความประทับใจยาวนาน ความยิ่งใหญ่ของ กวาย์โช่ว ยังเติมเต็มความปรารถนาเรื่อง “ขนาด” ในงานของ อาเล ผลงานเซรามิกของเขายิ่งใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ จนข้ามมาถึงการทำงานทองแดงหล่อ อาเล หัวเราะว่า “เมื่อก่อนสร้างงานเพื่อต้องการมีรายได้พอเลี้ยงชีพ พอสำเร็จแล้ว ความอยากก็ยิ่งใหญ่ขึ้น ผมอยากให้คนเห็นงานของผมมากขึ้น อยากจะมีพิพิธภัณฑ์ กวาย์โช่ว ของตัวเอง วัสดุทองแดงที่แข็งกว่าเหมาะกับแนวคิดให้ กวาย์โช่ว อยู่ในทิวทัศน์ธรรมชาติ สามารถตั้งงานกลางแจ้งในพื้นที่กว้าง และไม่ถูกจำกัดด้วยขนาดเตาเผา”
การแสวงหาความมีชีวิตของงานนำพาเขาสู่ทองแดง แต่เป็นการทำด้วยเทคนิคที่ต่างออกไป อาเล อธิบายว่า: “ทองแดงก็มีลักษณะที่ไม่อาจคาดเดาได้เช่นดิน ต้องใช้สารเคมีกัด แล้วรอดูผลเป็นวันหรือสัปดาห์ บางครั้งยังเกิดการออกซิไดซ์ ก่อนลงแว็กซ์ปกป้องสีและกันความชื้น” งานทองแดงที่หนักหลายร้อยกิโลกรัมต้องใช้บันไดและอุปกรณ์ใหญ่ กระบวนการกัดมีความเสี่ยง ต้องใช้ไฟแรงและความพยายามมากกว่างานเซรามิก แต่นั่นคือสิ่งที่ อาเล หลงรัก
“ความรู้สึกน้ำหมึกใน กวาย์โช่ว!”
ในขณะที่หมกมุ่นกับงานทองแดงที่แข็งและขนาดใหญ่ อาเล ก็กลับมาสู่การวาด ฉุ่ยม่อ อีกครั้ง การจับพู่กันเขาพบว่าจิตใจเปลี่ยนไป อาจเป็นไปว่าเขาไม่ได้เกลียด ฉุ่ยม่อ แต่ไม่ชอบถูกขีดกรอบจากระบบการศึกษา เขาย้อนความรู้สึกเมื่อหวนกลับมาทำ ฉุ่ยม่อ ว่า: “การลองทำ ฉุ่ยม่อ อีกครั้งใช้เวลาเยอะ ผมเอาวิธี กวาย์โช่ว มาสื่อใน ฉุ่ยม่อ พบว่าพอไม่มีครูมาคอยตัดสิน งาน ฉุ่ยม่อ กลับเป็นอิสระ ผมหาองค์ประกอบที่ชอบเจอ ในน้ำหมึกก็เกิด ‘ความรู้สึก กวาย์โช่ว’ ได้” การปลดพันธนาการทำให้ อาเล สามารถปล่อยพลังสร้างสรรค์ เขาวาง กวาย์โช่ว ไว้ในภาพ ฉุ่ยม่อ ที่หลากหลาย บอกว่าวาด ฉุ่ยม่อ นั้นเกิดจากอารมณ์และสภาพหมึกที่แตกต่างในแต่ละครั้ง
สำหรับ อาเล ผู้ที่ชอบความเป็นระเบียบ ความต่างระหว่างงานเซรามิกกับ ฉุ่ยม่อ คือเวลาและบรรยากาศ เขาช้าๆ อธิบายว่า: “ก่อนเริ่มวาด ฉุ่ยม่อ ต้องจัดพื้นที่ให้สะอาด ทั้งพื้น โต๊ะ ผ้ารอง วางกระดาษลงบนโต๊ะแล้วถูหมึก สัมผัสภาพในใจ ในพื้นที่สีขาวนั้นผมหาทางให้ กวาย์โช่ว มาพบกัน การทำ ฉุ่ยม่อ เป็นการเดินทางจาก ‘ไม่มี’ สู่ ‘มี’ แล้วกลับสู่ ‘ไม่มี’ ในจิตใจ ต้องเงียบมาก มักจะทำตอนดึก” พิธีกรรมและความสม่ำเสมอทำให้การสร้างงานมีลักษณะคล้ายงานศิลปะแบบดั้งเดิม คือการหยุดนิ่งแล้วกลับสู่ตัวเอง เขาเสริมว่า: “ภาพวาดเป็นสื่อที่เงียบ รับสิ่งที่เพิ่มเข้ามาอย่างไม่อื้ออึง กระบวนการให้ความสบายผสมความขี้เกียจเล็กน้อย”
“สิ่งยากที่สุดคือรักษาหัวใจเด็กไว้”
การสัมภาษณ์ครึ่งวันทำให้รู้สึกได้ว่า อาเล เปี่ยมด้วยความซุกซนของเด็กเหมือนผลงานของเขา นั่นคือแก่นกลางของผลงานและความตั้งใจในการสร้างสรรค์คือความสุข เขาหัวเราะว่า: “คุณต้องมีความสุขก่อน แล้วความสุขนั้นจะส่งต่อสู่ผลงาน ทำให้ผลงานมีพลัง เป็นผลงานที่ดีต่อสุขภาพ” เขาย้อนความว่าเมื่อเริ่มต้นวาดภาพสาว ผลงานนั้นเต็มไปด้วยความไม่สุข เพราะขณะนั้นเขาอยู่ในสภาวะกดดัน ผลงานที่เต็มไปด้วยพลังลบย่อมไม่ดึงดูดผู้คน งานที่เศร้าๆ ก็ไม่ใช่สิ่งที่เขาชอบ เขาเล่ามุกเกี่ยวกับมาตรฐานการยังชีพสี่ประการของเขา: แสงแดด อากาศ น้ำ และอารมณ์ขัน อารมณ์ขันเป็นเครื่องจักรขับเคลื่อนงานของเขา เขาคิดแล้วพูด: “สิ่งยากที่สุดในการเดินบนเส้นทางสร้างสรรค์คือรักษาหัวใจเด็กไว้ คือจุดเริ่มต้นที่บริสุทธิ์ เงื่อนไขแรกของการสร้างคืองานต้องซื่อสัตย์ต่อคุณ คุณต้องชอบชิ้นงานจริงๆ ทำมันด้วยหัวใจ ไม่ใช่แค่คิดว่าชิ้นนี้จะขายได้เท่าไร ทุกวันนี้งานหลายชิ้นกลวงเกินไป มีคนคัดลอก โยชิโตโม นาระ (奈良美智) การเริ่มจากการเลียนแบบถือว่ายอมรับได้ แต่ไม่ควรจบลงด้วยการหาไม่เจอตัวตนของตัวเอง”
อาเล เกิดที่เกาสง เติบโตที่ไทเป เรียนที่จีหลง (基隆) ไปเกณฑ์ทหารที่ จินเหมิน (金門) เคยอาศัยที่ ซินเตี้ยน (新店) ปัจจุบันย้ายไปอยู่ที่ เถาหยวน (桃園) เขาเดินทางอยู่เสมอ เมืองแต่ละแห่งหล่อเลี้ยงงานของเขาแตกต่าง โดยเฉพาะ จีหลง เมืองที่ฝนตกเกือบทั้งปี บวกกับหมอกลึกลับ กลายเป็นสถานที่ฝันสำหรับ “พิพิธภัณฑ์ กวาย์โช่ว” ของเขา เพราะ อาเล ฝันจะสร้างพิพิธภัณฑ์ กวาย์โช่ว ในที่ที่มีหมอกและฝน เขายิ้มว่า: “หมอกให้ความรู้สึกลึกลับ น่ากลัวและน่าสนใจ เหมาะกับ กวาย์โช่ว มาก ตอนมาดูสตูดิโอนี้ครั้งแรกเป็นเดือนธันวาคม หมอกลอยขึ้นชั้นตึก มันคือหมอกที่ทำให้ผมตัดสินใจที่นี่ สถานที่นี้แม้แต่ Google Maps ก็ไม่ชัด ผมเรียกที่นี่ว่า ฐานลับ กวาย์โช่ว ของผม” โชคดีที่ได้มาเยือนฐานลับนี้ มันอยู่ห่างไกลจากตัวเมือง เหมาะแก่การซ่อน กวาย์โช่ว ทิวทัศน์ภูเขาและหมอกกลายเป็นทิวภาพในผลงาน ฉุ่ยม่อ ของเขา ให้ความรู้สึกเหมือนค้นพบ กวาย์โช่ว ในหุบเขา
เมื่อถามถึงเมืองที่มีอิทธิพลมากที่สุด เขากลับพูดถึง จินเหมิน สมัยเกณฑ์ทหารเขารู้สึกห่างเหินแต่ก็เป็นช่วงเวลาที่สุดแสนอิสระ เขาเล่าว่า: “ใน จินเหมิน ผมรู้สึกห่างเหิน แต่เป็นช่วงเวลาที่อิสระที่สุดในชีวิต ตอนนั้นผมเป็นผู้
