เที่ยวญี่ปุ่น คุณชอบการเดินทางไหม? ทำไมเราถึงเดินทางกัน?
อาจเป็นเพื่อลดความเครียด อาจเป็นเพื่อลาจากบางสิ่ง หรืออาจเป็นเพื่อต่อยอดมุมมองชีวิต … คำตอบสำหรับการเดินทางไม่มีสูตรตายตัว คนพันคนก็ย่อมมีเหตุผลต่างกันไป แต่สิ่งหนึ่งที่เหมือนกันคือ คนเราต่างมีความทรงจำเกี่ยวกับการเดินทางอยู่ไม่น้อย หากให้เลือกสถานที่ที่ต้องไปให้ได้สักแห่ง คุณจะเลือกที่ไหน?
ผมคิดว่า ญี่ปุ่นคงเป็นตัวเลือกอันดับต้นๆ ของคนฮ่องกงหลายคน — ตามข้อมูลการค้นหาของ Google เมืองในญี่ปุ่นมักติดอันดับปลายทางยอดนิยมเสมอ จึงมีสำนวนว่า “返鄉下” (กลับบ้านต่างเมือง) อยู่บ้าง เพราะหลายคนโตมากับมังงะ อนิเมะ ซีรีส์ J‑Pop และเกม ส่งผลให้ความคุ้นเคยต่อญี่ปุ่นฝังลึก โดยเฉพาะคนฮ่องกงเจน 90s
สิ่งที่เติบโตมาพร้อมกับเราเหล่านี้มีอิทธิพลต่อความคิดและแรงบันดาลใจโดยไม่รู้ตัว รวมไปถึง ศิลปินภาพประกอบจากฮ่องกง John Ho ด้วย เขาเล่าว่า “จริงๆ แล้วการย้ายไปญี่ปุ่นก็เป็นความฝันของผม” ในปีหลังๆ เขาไม่ได้แค่เที่ยวหรือไปเรียนต่อ แต่ตัดสินใจย้ายไปอยู่ญี่ปุ่นอย่างถาวร พร้อมนำตัวละครของเขา “Meatie Bear” ไปด้วย และในฐานะศิลปินเขายังได้สิทธิพำนักในญี่ปุ่นด้วย
ฉับพลันผมคิดถึงคำถามเชิงสถานการณ์หนึ่ง: ถ้าต้องทิ้งฮ่องกงไป คุณอยากเอาอะไรไปด้วยมากที่สุด? ดูเหมือนคำถามนี้เหมาะให้เขาตอบที่สุด
ก่อนจะฟังคำตอบ ลองฟังการบอกเล่าจาก “Meatie Bear” กันก่อน
Meatie Bear (肉肉熊)
“ความตั้งใจของงานผมคือการแสดงตัวตน ส่วนแรงบันดาลใจก็มาจากประสบการณ์ชีวิตของผมเอง” John Ho กล่าวอย่างตั้งใจ
จากนักออกแบบนิตยสารสู่การเป็นจิตรกรอาชีพ เขาทำงานด้านภาพประกอบมากว่า 20 ปี และเดินทางร่วมกับตัวละคร “Meatie Bear” ตั้งแต่เริ่มต้น “ผมชอบญี่ปุ่นมาตั้งแต่เด็ก ทุกครั้งที่ไปญี่ปุ่น ผมมักถูกความน่ารักรอบตัวดึงดูด จนค่อยๆ กลายเป็นสไตล์ที่อยู่ในงานของผม เมื่อเห็นสิ่งน่ารัก ผมรู้สึกมีความสุข จึงอยากส่งความรู้สึกนั้นให้ผู้ชม”
“Meatie Bear” คือหมีตัวเล็กในงานของ John Ho คำว่า “Meatie” สื่อถึงความอวบอั๋นของตัวละคร ลุคสีพาสเทลและเส้นสายอ่อนโยนทำให้งานมีทั้งความอ่อนหวานและอารมณ์ขัน รวมถึงความน่ารักของสัตว์ที่ช่วยเยียวยาและสร้างรอยยิ้ม
แต่การวาดให้รู้สึก “น่ารัก” มาจากตัวศิลปินเองที่มีบุคลิกอบอุ่น — ใช่ไหม?
ครั้งแรกที่เห็น John Ho ภายนอกเขาไม่ได้ดูท้วมเหมือนหมีในภาพ แต่ท่าทางสุภาพ ใจดี ทำให้ผมนึกถึงหมีในงานของเขาได้ไม่ยาก เขาอธิบายว่า “งานส่วนใหญ่ของผมเป็นเรื่องราวของตัวเอง ผมไม่ได้วาดตัวเองตรงๆ แต่ใช้สัตว์น่ารักเป็นตัวเล่า”
“ตอนเริ่มลงงานในนิตยสาร ผมใช้สัตว์หลายชนิดเล่าเรื่อง แต่พอวาดไปเรื่อยๆ รู้สึกว่าหมีค่อนข้างคล้ายผม จึงกลายเป็นตัวเอกและกลายเป็นลายเซ็นของผม”
ปัจจุบันเขามีตัวละครหลักสองตัวคือ Meatie Bear และ Floweri Cat (แมวตัวละครในงาน) ซึ่งเป็นตัวผู้และตัวเมียตามลำดับ เขาหวังว่าตัวละครเหล่านี้จะนำความรักและความรู้สึกดีๆ ไปสัมผัสใจผู้ชม
ร่องรอยของฮ่องกงในงาน
“ผมอยากลงรายละเอียดความเป็นชีวิตประจำวันมากขึ้น” John Ho กล่าว ดังนั้นงานของเขาจึงเต็มไปด้วยความคุ้นเคย — ตั้งแต่รถขายไอศกรีม อาคารสาธารณะ ป้ายร้าน ไปจนถึงแนวชายฝั่งวิกตอเรีย ซึ่งล้วนเป็นองค์ประกอบเฉพาะของฮ่องกง “งานของผมสะท้อนชีวิตที่ผมพบเห็น ฮ่องกงคือฉากชีวิตประจำวันของผม จึงนำมาผสมในภาพของ Meatie Bear เหมือนการจดบันทึกชีวิต”
เขาจึงเดินสำรวจทั้ง 18 เขต ค้นหามุมมองและสถานที่เด่นในแต่ละย่าน จากชิวาน (Tsuen Wan) ถึงไซกุง (Sai Kung), จากเซ็นทรัลถึงคว้านตง (Kwun Tong) — ไม่ว่าจะเป็นสถานที่ที่หายไป ยังยืนหยัด หรือกำลังเปลี่ยนแปลง เขาจะเลือกมุมหนึ่งเป็นตัวแทนของย่านนั้น ตัวอย่างเช่นสำหรับย่านคอสเวย์เบย์ (Causeway Bay) เขาเลือก SOGO เป็นสัญลักษณ์ของย่าน “คนเห็นก็รู้ว่าคือที่ไหนและเกิดความร่วมรู้สึก”
ย่านที่สร้างความประทับใจให้เขามากที่สุดคือชามซุยโป (Sham Shui Po) “เพราะผมรู้สึกว่าชามซุยโปมีความเป็นชีวิตประจำวันที่ชัดเจน ตลาดและบรรยากาศแบบบ้านๆ สะท้อนชีวิตของคนธรรมดาฮ่องกง ผมมักพาเพื่อนต่างชาติมาที่นี่ให้เขาเห็น”
หลังจากสำรวจหลายย่าน เขาถูกถามให้เลือกสิ่งที่เป็นตัวแทนฮ่องกงในใจได้เพียงสิ่งเดียว เขาตอบทันทีว่า “อาคารสาธารณะ/อพาร์ตเมนต์สาธารณะ” (public housing) “ผมคิดว่าอาคารสาธารณะมีอยู่ทั่วทุกย่านและมีขนาดใหญ่ แต่ละช่องแต่ละห้องแทนหนึ่งครอบครัว แต่ละหน่วยมีเรื่องราวของมัน”
เขาซึ่งเติบโตมาในหมู่บ้านจัดสรรก็บอกว่า การเดินเล่นตามหมู่บ้านเป็นเหมือนการผจญภัยหนึ่งอย่าง “การผสมผสานอาคารเก่า‑ใหม่ในหมู่บ้านสาธารณะมันสะท้อนฮ่องกงได้ดี บางหมู่บ้านมีการออกแบบตั้งแต่ 40‑50 ปีก่อน ผมยังคงชื่นชมความวิจิตรของการออกแบบในอดีต เมื่อไปบางที่ผมรู้สึกเหมือนค้นพบมุมมองอีกด้านของฮ่องกง”
“ผมชอบสิ่งเก่า เช่น สถาปัตยกรรมเก่า ตัวอักษรเก่า ผมคิดว่ามันสวยและมีเอกลักษณ์ ตอนนี้ยากที่จะทำความรู้สึกแบบเก่าให้เหมือนเดิม ตัวอักษรแบบใหม่แม้สวยแต่ดูจำเจ”
นี่สะท้อนถึงความยืนหยัดของวิธีการทำงานของเขา: “หลายคนวาดด้วยคอมพิวเตอร์พร้อมซอฟต์แวร์สวยๆ แต่ผมยังยึดการวาดมือแบบดั้งเดิม เพราะมือสัมผัสให้ความอบอุ่นและทำให้สไตล์ของผมชัดเจน”
ท้ายที่สุดเขาก็พูดอย่างเบาๆ ว่า “ผมไม่เบื่อที่จะวาดอาคารฮ่องกง อยากชื่นชมและบันทึกเอกลักษณ์ของแต่ละย่านต่อไป”
จาก “ลืมการเดินทาง” สู่ชีวิตประจำวันในต่างแดน
“ผมเป็นชาวฮ่องกงแท้ๆ และชอบกิน ชอบตามหาของอร่อยเสมอ จึงมีลิสต์สถานที่โปรดของตัวเอง หนังสือเล่มหนึ่งของผมคือ ‘Hong Kong Walks Daily’ ซึ่งเหมือนไกด์บ็อกซ์ที่ผมใส่ภาพประกอบเพื่อแนะนำคนอื่น” John Ho เล่า
เมื่อย้อนคิดถึงแรงบันดาลใจ เขาบอกว่าได้รับอิทธิพลจากหนังสือภาพของ Nara Yoshitomo สไตล์น่ารักและการวางเลเยอร์ของสีพู่กันเป็นแรงบันดาลใจให้เขา ผลงานแรกของเขาจึงเป็นอาร์ตบุ๊กเกี่ยวกับการเดินทางคือ “ลืมการเดินทาง” (忘記旅行) จากนั้นตามมาด้วย “ชาเขียวน้ำผึ้ง” (蜂蜜綠茶), “เหตุการณ์วัยรุ่น” (少年事件), “Tokyo Meatie — เรื่องราวการเรียนที่ญี่ปุ่น” (東京肉肉 – 日本留學物語), “Hong Kong Walks Daily” (香港散步日常) และล่าสุด “Yokohama Walks Daily” (橫濱散步日常) — ทั้งหมดเป็นหนังสือภาพที่เขารังสรรค์
เขาอธิบายว่าหนังสือพวกนี้เป็นภาพวาดคำบอกเล่าสำหรับผู้ใหญ่ “ในญี่ปุ่นโดยทั่วไป คำว่า ‘หนังสือภาพ’ มักหมายถึงหนังสือสำหรับเด็ก ผมจึงดัดแปลงให้เป็นหนังสือภาพสำหรับผู้ใหญ่ เป็นแบบของผมเอง ผาวาดประสบการณ์การเติบโตของตัวเองเพื่อแชร์กับคนในวัยใกล้เคียงกัน”
ดังนั้นจาก “Tokyo Meatie” ไปจนถึง “Hong Kong Walks Daily” และ “Yokohama Walks Daily” เหมือนได้ตามงานวาดเข้าไปในสมุดบันทึกชีวิตของเขา “ผมคิดว่าสิ่งที่แท้จริงที่สุดคือสิ่งที่สัมผัสใจคนได้มากที่สุด”
แม้อาจเคยลืมรักการเดินทาง แต่เขากลับตกหลุมรักมันอีกครั้ง เพราะการเดินทางช่วยให้คงความอยากรู้ต่อโลก และงานสร้างสรรค์ก็เช่นกัน “เมื่อผมรู้สึกว่าชีวิตเริ่มจืด ผมก็คิดหาวิธีเติมสีสันให้ชีวิต”
ชีวิตประจำวันในญี่ปุ่น
เมื่อพูดถึงการตัดสินใจย้ายไปญี่ปุ่น John Ho เล่าต่อว่า: “ทุกครั้งที่ไปเที่ยว ผมอยากลองกินให้ครบ อยากไปให้ทั่ว แต่เมื่ออยู่จริงๆ ความสดใหม่ก็เป็นแค่ช่วงสั้น ในฐานะศิลปินผมต้องมีประสบการณ์มากขึ้นเพื่อให้มีแรงบันดาลใจ นั่นสำคัญมาก” เช่นเดียวกับวลีจากนักเขียนชาวฮ่องกง Xi Xi ในผลงาน “候鳥” ที่กล่าวว่า ชีวิตในเมืองต่างๆ นำมาซึ่งความแตกต่าง และความสุขมักผ่านไปเร็ว
หนึ่งในงานที่เขาจดจำที่สุดวาดก่อนย้ายไปญี่ปุ่น “กระเป๋าเดินทางของผมใส่ของและความทรงจำมากมาย ทั้งร่ม กางเกง ถุงมือ หรือแท็บเล็ตวาดรูป แต่ละชิ้นคือตัวตนของผม ผมเอาของเหล่านี้ไปเริ่มชีวิตใหม่ และกลับมาพร้อมความทรงจำต่างไปจากเดิม”
ผลงานของเขาจึงเปลี่ยนไปตามก้าวชีวิตและนิสัยการใช้ชีวิต “พอไปญี่ปุ่น ฉากหลังงานก็เปลี่ยนเป็นญี่ปุ่น ในช่วงมีนาคม‑เมษายน ผมมักไปวาดใต้ต้นซากุระ เมื่อตอนมีความสุขจะวาดฉากสนุกสนาน แต่เมื่อเหงาหรือเศร้าก็เป็นช่องทางระบาย จึงส่วนผสมของอารมณ์และประสบการณ์ในงาน”
การถอนรากจากบ้านมาหาที่อยู่ใหม่ไม่ง่าย เขาจึงเก็บรักษาแรงบันดาลใจและโอกาสในการสร้างสรรค์อย่างระมัดระวัง เมื่อดูผลงานจะเห็นร่องรอยการเริ่มชีวิตใหม่ในโยโกฮามะ เช่น การเรียนออกแบบ เรียนภาษาญี่ปุ่น งานพาร์ทไทม์ในร้านราเมน ดูใบไม้แปลงสี และการจัดนิทรรศการในญี่ปุ่น การออกหนังสือภาพในปีนี้ ทั้งหมดผสมทั้งความตื่นเต้นและความโดดเดี่ยวเล็กๆ “เช่นการกินราเมนที่สั่งจากตู้ขายตั๋วแล้วนั่งทานคนเดียว เหมาะกับคนไม่ชอบคุยอย่างผม มีพื้นที่ส่วนตัว เหมือนไม่ต้องแชร์โต๊ะเหมือนในฮ่องกง”
แล้วการย้ายมาอยู่ญี่ปุ่นเป็นเวลา 2 ปี ทำให้ความรู้สึกต่อฮ่องกงเปลี่ยนไปไหม? “ผมจำได้ว่าเมื่อย้ายไปอยู่ญี่ปุ่นครบปีแล้วกลับฮ่องกงครั้งแรก ผ่านทะเลที่ชิงอี้ (Tsing Yi) ผมรู้สึกว่าฮ่องกงสวยมาก!”
“เมื่อคุณไปอยู่ที่ใหม่ ประสบการณ์และเรื่องราวของคนที่นั่นมักจะมาแบบไม่คาดคิด” เขาหยุดคิดแล้วเสริมว่า “ในญี่ปุ่นคุณอาจได้เพื่อนบางคนที่ถ้าอยู่ฮ่องกงคงไม่เคยรู้จัก ชีวิตในที่อื่นทำให้คุณได้ประสบการณ์ต่างๆ และมีเวลาอยู่กับตัวเองมากขึ้น ซึ่งสำคัญ”
“ผมรู้สึกเหมือนไลฟ์ไทม์ค่อยๆ ถูกนับถอยหลัง ดังนั้นเมื่อยังมีแรงก็ต้องคว้าโอกาสทำสิ่งที่อยากทำ ผมไม่เสียใจที่ย้ายมาเพราะเป็นการทำความฝันให้เป็นจริง” เขาพูดด้วยความพึงพอใจ
I'm Enough
บางครั้ง การสิ้นสุดของการเดินทางในฝัน แล้วเริ่มตามฝันใหม่ นี่แหละคือความหมายของชีวิต
ในปี 2024 นิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกในฮ่องกงของเขาตั้งชื่อว่า “I'm Fine” ขณะที่งานกลุ่มล่าสุดชื่อว่า “That's Life” เหมือนเป็นการสะท้อนกัน เขาจึงนึกถึงประสบการณ์สำคัญครั้งล่าสุด “เมื่อไม่นานมานี้ผมไปไต้หวัน แล้วพบว่าทั่วห้องสมุดมีหนังสือของผม การเห็นร่องรอยงานตัวเองในต่างแดนทำให้ผมรู้สึกว่าผมประสบความสำเร็จพอสมควร และการได้ใช้ชีวิตในญี่ปุ่น ถือเป็นการเติมฝัน ส่วนปีนี้งานของผมแสดงทั้งที่ฮ่องกง ไต้หวัน และญี่ปุ่น ผมรู้สึกพึงพอใจมาก”
นอกจากนั้น เขายังได้รับเชิญให้ผลงานเข้าวางขายใน M+ Shop ซึ่งผลการขายถือว่าเป็นไปในทางที่ดี เมื่อให้สรุปครึ่งปีที่ผ่านมาเขาคิดสักครู่แล้วตอบว่า “ผมรู้สึกว่าตัวเองโชคดีมากในปีนี้ เป็นความรู้สึกว่า ‘I'm Enough’ — พอใจและเพียงพอ ที่สุดท้ายการวาดมานานก็ได้เห็นผล”
“การวาดคือผม และผมคือการวาด” เขาหัวเราะแล้วกล่าวต่อ “โลกกว้างเกินไป มีเรื่องให้วาดเยอะจนไม่รู้จะหมดเมื่อไหร่ ผมสามารถวาดไปตลอดชีวิต และนั่นคือเหตุผลที่ผมมาที่โลกนี้”
สำหรับคำถามเชิงสถานการณ์ตอนต้น เขาตอบว่า “ข้าวหน้าเนื้อเปื่อย เส้นก๋วยเตี๋ยวกับน้ำมันพริก — พอไปญี่ปุ่นผมคิดถึงอาหารฮ่องกงมาก หากมีโอกาสผมอยากทำภาคสองของ ‘Hong Kong Walks Daily’ เพื่ออัปเดตร้านอร่อยของผม”
